22

പേ​രു​പോ​ലെ​ത​ന്നെ​യാ​ണ് പു​രാ​നാ കി​ല എ​ന്ന ഡ​ല്‍​ഹി​യി​ലെ പ​ഴ​യ കോ​ട്ട​യു​ടെ സൗ​ന്ദ​ര്യം. അ​ര നൂ​റ്റാ​ണ്ടു​മു​മ്പ് പ​ണി​തു​യ​ര്‍​ത്തി​യ പ്രൗ​ഢ​ഗം​ഭീ​ര​മാ​യ കോ​ട്ട​യ്ക്ക് കാ​ലം വി​ള്ള​ലു​ക​ള്‍ വീ​ഴ്ത്തി​യി​ട്ടു​ണ്ടെ​ങ്കി​ലും ഭം​ഗി​ക്കു കു​റ​വൊ​ന്നു​മി​ല്ല. ഒ​ര​ര്‍​ഥ​ത്തി​ല്‍ കോ​ട്ട​മ​തി​ലി​ന്‍റെ ത​ക​ര്‍​ന്ന ഏ​ടു​ക​ള്‍ ത​ന്നെ​യാ​ണ് അ​തി​ന്‍റെ മ​നോ​ഹാ​രി​ത കൂ​ട്ടു​ന്ന​തും. ഡ​ല്‍​ഹി​യു​ടെ ആ​ധു​നി​ക ച​രി​ത്ര​ത്തി​ലും സ​ഞ്ചാ​ര​ഭൂ​പ​ട​ത്തി​ലും ചെ​ങ്കോ​ട്ട എ​ന്ന ചു​വ​പ്പു പു​ത​ച്ച ഐ​തി​ഹാ​സി​ക നി​ര്‍​മി​തി​യാ​ണ് ത​ല​സ്ഥാ​ന​ത്തി​ന്‍റെ ഹൃ​ദ​യ​ഭാ​ഗ​ത്തു ത​ല​യു​യ​ര്‍​ത്തി നി​ല്‍​ക്കു​ന്ന​തെ​ങ്കി​ലും കാ​ല​ത്തി​ലും ജ​ന​പ്രീ​തി​യി​ലും പി​ന്നി​ലാ​യി​പ്പോ​യ പു​രാ​നാ കി​ല​യും സ​മ​യ​ത്തെ അ​തി​ജീ​വി​ച്ചു ഡ​ല്‍​ഹി- മ​ഥു​ര റോ​ഡി​ല്‍ കാ​ഴ്ച​യാ​യു​ണ്ട്.

1533നും 1545​നു​മി​ടെ ര​ണ്ടു ച​ക്ര​വ​ര്‍​ത്തി​മാ​രു​ടെ കീ​ഴി​ല്‍ പ​ണി പൂ​ര്‍​ത്തി​യാ​ക്കി​യ പു​രാ​നാ കി​ല മ​ധ്യ​കാ​ല​ഘ​ട്ട​ത്തി​ല്‍ പ​ണി​തു​യ​ര്‍​ത്തി​യ ഏ​റ്റ​വും പ്ര​ധാ​ന നി​ര്‍​മി​തി​ക​ളി​ലൊ​ന്നാ​ണ്. മു​ഗ​ള്‍ ച​ക്ര​വ​ര്‍​ത്തി ഹു​മ​യൂ​ണ്‍ തു​ട​ക്ക​മി​ട്ട കോ​ട്ട​യു​ടെ നി​ര്‍​മാ​ണം പൂ​ര്‍​ത്തി​യാ​ക്കി​യ​ത് ഹു​മ​യൂ​ണി​നെ തോ​ല്‍​പി​ച്ച് ഡ​ല്‍​ഹി​യി​ല്‍ സൂ​ര്‍ സാ​മ്രാ​ജ്യം സ്ഥാ​പി​ച്ച ഷേ​ര്‍ ഷാ ​സൂ​രി​യാ​ണ്. ക​ല​യെ​യും വാ​സ്തു​വി​ദ്യ​യെ​യും ആ​ഴ​ത്തി​ല്‍ പ്ര​ണ​യി​ച്ച ഹു​മ​യൂ​ണി​ന്‍റെ സൃ​ഷ്‌​ടി​പ​ര​ത​യും, ഇ​ന്ത്യ​യി​ലെ മു​ഗ​ള്‍ സാ​മ്രാ​ജ്യ​ത്തെ തോ​ല്‍​പി​ച്ച ഷേ​ര്‍ ഷാ ​സൂ​രി​യു​ടെ അ​ധി​കാ​ര സ്മാ​ര​ക​ങ്ങ​ളും പു​രാ​നാ കി​ല​യി​ല്‍ കാ​ണാം.

ക​ഥ​ക​ളും കാ​ഴ്ച​ക​ളും

പു​രാ​നാ കി​ല​യി​ലെ​ത്തു​ന്ന സ​ഞ്ചാ​രി​യെ ആ​ദ്യം കാ​ത്തി​രി​ക്കു​ന്ന​തു ചു​വ​ന്ന മ​ണ​ല്‍​ക്ക​ല്ലി​ല്‍ പ​ണി​തു​യ​ര്‍​ത്തി​യ ബ​ഡാ ദ​ര്‍​വാ​സ എ​ന്ന ര​ണ്ടു നി​ല​ക​ളു​ള്ള കോ​ട്ട​വാ​തി​ലാ​ണ്. കോ​ട്ട മ​തി​ലി​ന്‍റെ പ​ല ഭാ​ഗ​ങ്ങ​ളി​ലും ശൂ​ന്യ​ത​ക​ളു​ണ്ടാ​യി​ട്ടു​ണ്ടെ​ങ്കി​ലും വ​ലി​യ വാ​തി​ല്‍ എ​ന്ന​ര്‍​ഥം വ​രു​ന്ന ബ​ഡാ ദ​ര്‍​വാ​സ അ​ഞ്ഞൂ​റ് വ​ര്‍​ഷ​ങ്ങ​ള്‍​ക്കു​ശേ​ഷ​വും പ്രൗ​ഢി​യോ​ടെ നി​ല​നി​ല്‍​ക്കു​ന്നു. മു​ഗ​ള്‍ വാ​സ്തു​വി​ദ്യ​യു​ടെ സൗ​ന്ദ​ര്യം നി​റ​ഞ്ഞു​നി​ല്‍​ക്കു​ന്ന ഈ ​ക​വാ​ടം ക​ട​ന്നു ക​ഴി​ഞ്ഞാ​ലാ​ണ് കോ​ട്ട​യു​ടെ ഉ​ള്ളി​ലു​ള്ള സൗ​ന്ദ​ര്യം കൂ​ടു​ത​ല്‍ മി​ഴി തു​റ​ക്കു​ക.

ചു​മ​രു​ക​ളി​ലും ക​വാ​ട​ങ്ങ​ളി​ലും അ​സാ​മാ​ന്യ​മാ​യ​തും സ​ങ്കീ​ര്‍​ണ​വു​മാ​യ വാ​സ്തു​വി​ദ്യാ ക​ലാ​വി​രു​ത് പ്ര​ദ​ര്‍​ശി​പ്പി​ക്കു​ന്ന കി​ല-​ഇ-​കു​ഹ്ന മോ​സ്ക് ത​ന്നെ​യാ​യി​രി​ക്ക​ണം പു​രാ​നാ കി​ല​യി​ല്‍ അ​തേ​പ​ടി നി​ല​നി​ല്‍​ക്കു​ന്ന ഏ​റ്റ​വും സു​ന്ദ​ര​മാ​യ നി​ര്‍​മി​തി. അ​ര നൂ​റ്റാ​ണ്ട് പി​ന്നി​ട്ടി​ട്ടും സൗ​ന്ദ​ര്യ​ത്തി​ന് അ​ല്‍​പം​പോ​ലും കോ​ട്ടം ത​ട്ടാ​ത്ത ഇ​കു​ഹ്ന മോ​സ്ക് ഷേ​ര്‍ ഷാ ​സൂ​രി പ​ണി​ക​ഴി​പ്പി​ച്ച​താ​ണ്.

വെ​ള്ള​യും ക​റു​പ്പും നി​റ​മു​ള്ള മാ​ര്‍​ബി​ളു​ക​ളി​ലും ക​ടു​ത്ത ചു​വ​പ്പ് നി​റ​മു​ള്ള മ​ണ​ല്‍​ക്ക​ല്ലി​ലും പ​ണി​ത മോ​സ്കി​ന്‍റെ മു​ന്‍​വ​ശ​ത്ത് കു​തി​ര​ലാ​ട​ത്തി​ന്‍റെ ആ​കൃ​തി​യി​ലു​ള്ള അ​ഞ്ച് മ​നോ​ഹ​ര ക​മാ​ന വാ​തി​ലു​ക​ളു​ണ്ട്. മോ​സ്കി​നു താ​ഴെ ഒ​രു കാ​ല​ത്ത് ഒ​ളി​ഞ്ഞി​രു​ന്ന ഭൂ​ഗ​ര്‍​ഭ അ​റ​ക​ളും പു​രാ​നാ കി​ല എ​ന്ന ടൂ​റി​സ്റ്റ് ഡെ​സ്റ്റി​നേ​ഷ​ന്‍റെ മാ​റ്റ് കൂ​ട്ടു​ന്നു. പ​ല​യി​ട​ങ്ങ​ളി​ലാ​യി കൂ​ട്ടി​മു​ട്ടു​ന്ന ഈ ​അ​റ​ക​ളു​ടെ യ​ഥാ​ര്‍​ഥ ഉ​ദ്ദേ​ശ്യം വ്യ​ക്ത​മ​ല്ലെ​ങ്കി​ലും ഭ​ര​ണാ​ധി​കാ​രി​ക​ള്‍ യു​ദ്ധാ​ന​ന്ത​രം ര​ക്ഷ​പ്പെ​ടാ​ൻ ഉ​പ​യോ​ഗി​ച്ചി​രു​ന്ന​താ​ണെ​ന്നാ​ണ് വി​ശ്വ​സി​ക്ക​പ്പെ​ടു​ന്ന​ത്.

ഹു​മ​യൂ​ണ്‍ ഒ​രി​ക്ക​ല്‍ ലൈ​ബ്ര​റി​യാ​യി ഉ​പ​യോ​ഗി​ച്ചി​രു​ന്ന മ​റ്റൊ​രു പ്ര​ധാ​ന നി​ര്‍​മി​തി​യാ​യ ഷേ​ര്‍ മ​ണ്ഡ​ലാ​ക​ട്ടെ അ​ദ്ദേ​ഹ​ത്തി​ന്‍റെ മ​ര​ണ​ത്തി​നു കാ​ര​ണ​മാ​യെ​ന്നാ​ണ് പ​റ​യ​പ്പെ​ടു​ന്ന​ത്. സൂ​ര്‍ സാ​മ്രാ​ജ്യ​ത്തി​ല്‍​നി​ന്നു ഡ​ല്‍​ഹി തി​രി​ച്ചു​പി​ടി​ച്ച​ശേ​ഷം ഹു​മ​യൂ​ണ്‍ വാ​യ​ന​യ്ക്കും ഒ​ഴി​വു​സ​മ​യം ചെ​ല​വ​ഴി​ക്കാ​നും ഷേ​ര്‍ മ​ണ്ഡ​ല്‍ ഉ​പ​യോ​ഗി​ച്ചി​രു​ന്നു. ഇ​രു നി​ല​യു​ള്ള ഈ ​നി​ര്‍​മി​തി​യു​ടെ പ​ടി​ക​ളി​റ​ങ്ങ​വേ ഹു​മ​യൂ​ണ്‍ വീ​ണു മ​രി​ച്ചു​വെ​ന്നാ​ണ് ക​ഥ.

ബ​ഡാ ദ​ര്‍​വാ​സ​യെ കൂ​ടാ​തെ മ​റ്റൊ​രു പ്ര​ധാ​ന ക​വാ​ട​മാ​യ ത​ലാ​ഖി ദ​ര്‍​വാ​സ​യെ ചു​റ്റി​പ്പ​റ്റി​യും ക​ഥ​ക​ളു​ണ്ട്. ത​ലാ​ഖി ദ​ര്‍​വാ​സ എ​ന്ന വാ​ക്കി​ന് യോ​ഗം കൂ​ടു​ന്ന ക​വാ​ട​മെ​ന്നാ​ണ് അ​ര്‍​ഥ​മെ​ങ്കി​ലും വി​ല​ക്ക​പ്പെ​ട്ട ക​വാ​ട​മെ​ന്നാ​ണ് അ​റി​യ​പ്പെ​ടു​ന്ന​ത്. ഒ​രു കാ​ല​ത്ത് പു​രാ​നാ കി​ല​യു​ടെ ചു​റ്റു​മു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്ന കി​ട​ങ്ങു​ക​ള്‍ സ​മീ​പ​ത്തു​കൂ​ടെ ഒ​ഴു​കു​ന്ന ന​ദി​യു​മാ​യി ബ​ന്ധി​ക്ക​പ്പെ​ട്ടി​രു​ന്നു. ത​ലാ​ഖി ദ​ര്‍​വാ​സ​യു​ടെ താ​ത്തെ നി​ല വെ​ള്ള​ത്തി​ന് അ​ടി​യി​ലാ​യി​രു​ന്നു​വെ​ന്നാ​ണ് വി​ശ്വ​സി​ക്ക​പ്പെ​ടു​ന്ന​ത്. അ​തു ശ​രി​യാ​ണെ​ങ്കി​ല്‍ ര​ണ്ടു നി​ല​യു​ള്ള നി​ര്‍​മി​തി​യു​ടെ മു​ക​ളി​ല​ത്തെ നി​ല​യി​ലൂ​ടെ ഉ​യ​ര്‍​ത്തു​പാ​ല​ത്തി​ലൂ​ടെ​യാ​യി​രി​ക്ക​ണം അ​ക​ത്തു​പ്ര​വേ​ശി​ച്ചി​രു​ന്ന​ത്.

ത​ലാ​ഖി ദ​ര്‍​വാ​സ​യെ​ക്കു​റി​ച്ചു​ള്ള മ​റ്റൊ​രു ക​ഥ ഇ​ങ്ങ​നെ​യാ​ണ്. ‍ ഒ​രു രാ​ജ്ഞി അ​വ​രു​ടെ രാ​ജാ​വ് യു​ദ്ധ​ത്തി​നു പോ​യ​തി​നു ശേ​ഷ​മെ​ടു​ത്ത ശ​പ​ഥ​ത്തെ​ച്ചൊ​ല്ലി​യാ​ണ്. രാ​ജാ​വ് യു​ദ്ധ​ത്തി​ല്‍ വി​ജ​യി​ച്ചു തീ​രു​ന്ന​തു​വ​രെ ക​വാ​ടം അ​ട​ഞ്ഞു​കി​ട​ക്കു​മെ​ന്ന് രാ​ജ്ഞി ശ​പ​ഥ​മെ​ടു​ത്തെ​ങ്കി​ലും രാ​ജാ​വ് തി​രി​ച്ചു​വ​ന്നി​ല്ല. യു​ദ്ധ​ക്ക​ള​ത്തി​ല്‍ കൊ​ല്ല​പ്പെ​ട്ട രാ​ജാ​വ് പു​രാ​നാ കി​ല​യി​ലെ ഈ ​അ​ട​ഞ്ഞ ക​വാ​ട​ത്തി​നും കാ​ര​ണ​മാ​യി. ആ ​നാ​ടോ​ടി​ക്ക​ഥ ഒ​രു സ​ത്യ​മാ​ണെ​ന്നു തോ​ന്നി​ക്കും വി​ധം ത​ലാ​ഖി ദ​ര്‍​വാ​സ​യു​ടെ വാ​തി​ല്‍ ഇ​പ്പോ​ഴും അ​ട​ഞ്ഞു കി​ട​ക്കു​ക​യാ​ണ്.

വി​ല തു​ച്ഛം; കാ​ഴ്ച​ക​ള്‍ മെ​ച്ചം

ഡ​ല്‍​ഹി കാ​ണാ​ന്‍ വ​രു​ന്ന സ​ഞ്ചാ​രി​ക​ള്‍ ഒ​രി​ക്ക​ലും ന​ഷ്‌​ട​പ്പെ​ടു​ത്താ​ൻ പാ​ടി​ല്ലാ​ത്ത ട്രാ​വ​ല്‍ ഡെ​സ്റ്റി​നേ​ഷ​നാ​ണ് പു​രാ​നാ കി​ല. പ്ര​വേ​ശ​ന​ക​വാ​ട​ത്തി​ന​രി​കെ ഒ​രു ത​ടാ​ക​വും അ​വി​ടെ​നി​ന്നു​ള്ള ത​ക​ര്‍​ന്ന കോ​ട്ട​മ​തി​ലി​ന്‍റെ കാ​ഴ്ച​ക​ളും പു​രാ​നാ കി​ല​യു​ടെ മാ​റ്റ് കൂ​ട്ടു​ന്നു. 25 രൂ​പ​യാ​ണ് ഒ​രു ടി​ക്ക​റ്റി​ന്.

ഡ​ല്‍​ഹി​യി​ലെ​ത്തു​ന്ന സ​ഞ്ചാ​രി​ക​ള്‍ കാ​ണാ​ന്‍ രേ​ഖ​പ്പെ​ടു​ത്തു​ന്ന സ്ഥ​ല​ങ്ങ​ളു​ടെ പേ​രു​ക​ളി​ല്‍ പ​ല​പ്പോ​ഴും പു​രാ​നാ കി​ല​യി​ല്ലെ​ങ്കി​ലും അ​ഞ്ഞൂ​റ് വ​ര്‍​ഷ​ത്തെ ച​രി​ത്ര​ത്തി​ന്‍റെ മ​നോ​ഹ​ര അ​വ​ശേ​ഷി​പ്പു​ക​ള്‍ ഒ​ന്നു ക​ണ്ടു​നോ​ക്കാ​വു​ന്ന​താ​ണ്. ക​ടു​വ​യും സിം​ഹ​വും റൈ​നോ​യും ഹി​പ്പോ​യു​മു​ള്‍​പ്പെ​ടെ മൃ​ഗ​ങ്ങ​ള്‍ വി​ഹ​രി​ക്കു​ന്ന നാ​ഷ​ണ​ല്‍ സൂ​വോ​ള​ജി​ക്ക​ല്‍ പാ​ര്‍​ക്ക് കോ​ട്ട​മ​തി​ലി​ന് സ​മീ​പ​മാ​ണ്.